Home / مقالات علمی / عمومی / سرگذشت یک فکر

سرگذشت یک فکر

«آرامش دوست‌دار» متفکر و فیلسوف ایرانی مقیم کلن آلمان ۸۵ ساله شد.

“سرگذشت یک فکر” نام مستندی کوتاه به مناسبت سالگرد تولد وی و از زندگی این متفکر و فیلسوف بحث‌برانگیز ایرانی به روایت خودش است که توسط دویچه‌وله پارسی تولید شده است.

آثار «آرامش دوستدار» را می توانید در تماس با انتشارات فروغ(کلن) تهیه بفرمایید.
شماره تماس انتشارات فروغ(کلن): 9235707 221 0049
کتاب‌های وی عبارتند از :
1- ملاحظات فلسفی در دين و علم:
ستین کتاب آرامش دوستدار «ملاحظات فلسفی در دين و علم» نام دارد. این کتاب اثری است فلسفی که شالوده‌ی نظری کتاب‌های بعدی آرامش دوستدار را می‌سازد. نويسنده در اين اثر، تفاوت ميان حوزه‌های بينش دينی و ديد علمی را با دقت مفهومی ویژه می‌شکافد، تا روشن سازد که تفکر فلسفی در ماهيت خود نه بينش دينی است و نه ديد علمی. از دیدگاه نويسنده‌ی کتاب، دين و علم از آنگونه جلوه‌های حيات معنوی انسانی هستند که فلسفه را به معارضه می‌خوانند. وجه ظاهرا مشترک بينش دينی و ديد علمی از يک‌سو و تفکر فلسفی از سوی ديگر در آن است که همگی از چيستی و چگونگی هستی جهان می‌پرسند.

2- درخشش‌های تيره:
دومين کتاب آرامش دوستدار، «درخشش‌های تيره» نام دارد. وی در اين اثر، «روشنفکری ايرانی» را که «هنر» آن را در نينديشيدن می‌داند، به گونه‌ای بنیادین نقد می‌کند و سنجشگرانه در رفتار فرهنگی ما می‌کاود تا کارسازی فرهنگی‌مان را روشن سازد. تزهای کانونی اين کتاب بر آن تاکيد دارند که ما در ۱۵۰ سال گذشته نيز به خلاف ظاهرش، در اسارت ديرپای فرهنگی‌مان همچنان «ناپرسا و نينديشا» مانده‌ايم و در دوره‌ای که کلام الهی مستقيما از افق فرهنگی برخی از متجددان خارج می‌شود، روال درونی به همانگونه ناپرسا می‌ماند که پيشتر بوده است. نويسنده تاکید می‌کند که فرهنگ ما چون دينی بوده و مانده، در سراسر رويدادش «ناپرسنده‌ی پرسشنما» بوده است. ناتوانی ما در پهنه‌ی مسلط فرهنگی، ناشی از «دينخويی» و مآلا ناپرسايی فرهنگی ما بوده است. آرامش دوستدار یادآور می‌شود که «دينخويی» الزاما با دين به مفهوم تاريخی يا متداول آن و نيز پارسايی اصيل که از شرايط دين است کاری ندارد، بلکه رويکردی‌ست که از انديشدن و پرسيدن می‌گريزد و از نزديک شدن به هر پرسش و بغرنج ناسازگار با دستورالعمل‌های فرهنگ مستولی در جامعه می‌پرهيزد. بطور خلاصه «دينخويی» يعنی آن رفتاری که امور را بدون پرسش و دانش می‌فهمد. نويسنده يکی ديگر از مشکلات بنیادین فرهنگی ما را در «روزمرگی» می‌داند. «روزمرگی» يعنی سطحی ماندن و رفتاری که هيچ جويايی و جنبش درون رونده‌ای در آن ديده نمی‌شود تا عمقی به آن سطحيت بدهد. برای «روزمرگی» معنوی، همه چيز روشن و آشکار است. هيچ چيز نياز به انديشيدن ندارد و هيچ گرهی نيست که «روزمرگی» معنوی آن را فورا باز نکند. «روزمرگی» آن رويکردی‌ست که هيچ تاريکی و ابهامی در سراسر تاريخ و فرهنگ ما نمی‌بيند تا آن را معروض پرسش قرار دهد.

3- امتناع تفکر در فرهنگ دينی:
سومين کتاب آرامش دوستدار «امتناع تفکر در فرهنگ دينی» نام دارد. . این کتاب را می‌توان اصلی‌ترين اثر آرامش دوستدار ارزيابی کرد. آن رگه‌ی سرخی را که در آثار پيشين آرامش دوستدار به چشم می‌خورد، می‌توان در اين کتاب با برجستگی بيشتری پی‌گرفت. نويسنده تاکید می‌کند که ظلمت هر اعتقادی، حقيقت هر اعتقاد است. حقيقت بدين معنا آن ناپرسيده و نادانسته‌ای‌ست که با احاطه‌ی درونی‌اش بر ما فرهنگی می‌شود، يعنی احساس جمعی را تسخير می‌کند و شالوده‌ی اعتقاد را می‌ريزد. وی، فرهنگ استوار بر چنين بنيادی را دينی می‌نامد و فرهنگ ايران را در سراسر تاريخش بر اين بنياد اعتقادی و بر این پایه، دينی می‌داند. دو مفهوم بنيادين در اين اثر، «فرهنگ دينی» و «امتناع تفکر» هستند. تز کانونی کتاب می‌گويد که تفکر در فرهنگ دينی ممتنع يا ناممکن است و از آنجا که فرهنگ ما در سراسر تاريخش دينی بوده، انديشيدن در آن از همان آغاز محال بوده و همچنان مانده است. با اين همه، نويسنده یادآور می‌شود که فرهنگ ما کاملا تهی از پرسش و انديشه نبوده است. نمونه‌های نادری از پرسش و انديشه در آن وجود داشته‌اند که چشمه‌های فکری برخاسته از آن‌ها، در برهوت فرهنگ دينی ما خشک شده‌اند. به اين ترتيب، نويسنده ميان «فرهنگ دينی» و «امتناع تفکر» رابطه‌ای علّی می‌بيند، به اين صورت که «فرهنگ دينی» مطلقا علت است و «امتناع تفکر» مطلقا معلول آن.

4- خویشاوندی پنهان:
چهارمین کتاب آرامش دوستدار «خویشاوندی پنهان» نام دارد. . این کتاب دربرگیرنده‌ی مجموعه مقالات و بررسی‌هایی است که نویسنده به تازگی یا در سال‌های گذشته به رشته‌ی نگارش درآورده است. با این اثر، علاقمندان به آرا و اندیشه‌های آرامش دوستدار می‌توانند ضمن آشنایی با نوشته‌های تازه‌ی فیلسوف ایرانی، به مقالاتی نیز دست یابند که در ده‌های گذشته در نشریات گوناگون به چاپ رسیده و دستیابی به آن‌ها برای خواننده اگر ناممکن نباشد، دست‌کم بسیار دشوار است.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top