مهبانگ 12

مهبانگ 12

در بخش نخست از برنامه دوازدهم “مِهبانگ”، جناب دکتر نیری مروری خواهند داشت بر یافته‌های علمی در هفته گذشته که به اختصار عبارتند از:

-یافت شگفت‌ انگیز تلسکوپ هابل در یکی از اقمار سیاره‌ی مشتری (هرمز)

-برخورد سیارک در 65 میلیون سال پیش با سیاره مریخ (بهرام)

-بررسی نظریه مالدسینا و عالم هولوگرام (تصاویر دو بعدی به سه بعدی)

-بازگشت دومین میمونِ فضانورد ایران

و در قسمت دوم برنامه‌ی “مهبانگ”، میهمان برنامه خانم دکتر محدثه عظیم‌لو، پژوهشگر و اخترفیزیک‌دان دانشگاه هاروارد هستند و با موضوع سیارات فراخورشیدی و مکانیزم شکل‌گیری آنها، همراه این هفته “مهبانگ” خواهند بود و به همراه دکتر علی نیری پاسخگوی ذهن‌های پرسش‌گر و کنجکاو شما عزیزان خواهند بود.

– تلسکوپ فضایی هابل به سمت یکی از اقمار بزرگ‌ترین سیاره‌ی منظومه خورشیدی ما، سیاره مشتری نشانه روی کرده و متوجه فوران بسیار زیاد آب در آنجا شده است و به نظر می‌آید که اقیانوس‌های عظیم آبی در قطب جنوب این قمر وجود دارند. ممکن است که موجودات آبزی در آنجا باشند و در حال دگرگونش نیز باشند.

پیدا شدن آب در قمر مشتری بنام اروپا درواقع کشف جدیدی نیست. این احتمال که آب زیرلایه‌های یخ زده‌ی سطح قمر اروپا وجود دارد قبلأ هم حدس زده شده بود. ولی چیزی که این کشف را هیجان انگیز و مهم می‌کند این است که این آب از لایه‌های زیرین اقیانوس‌ها فوران کرده و نشان می‌دهد که فرایندی در داخل این قمر می‌دهد که باعث می‌شود سطح داخلی این قمر بتواند گرم باشد (برخلاف سطح بیرونی که بسیار سرد است). این کشف جدید نشان می‌دهد که منابع گرمایی داخل سیاره وجود دارند. منابع گرمایی ممکن است نیروهای جذر و مدی یا جریان‌های آتشفشانی موجود در قمر دیگر مشتری به نام IO Europa باشند که آن قمر را بسیار گرم نگه می‌دارد. بنابراین در آن سیاره هم آب و هم دمای کافی وجود دارد تا بتواند حیات را حمایت بکند

– به همان اندازه که زمین فرصت پیدا کرده و شرایط حیات در آن به وجود آمده و به حدی رسیده که ما اکنون در آن هستیم، سیارات دیگر منظومه شمسی هم که همزمان با زمین به وجود آمده اند احتمالأ از این امکانات برخوردار بوده اند و یا حداقل شرایط مشابهی در دوره زمانی برایشان وجود داشته است.

– بر اثر برخورد سیارکی که 65میلیون سال پیش به زمین برخورده بود و به سیطره‌ی 300 میلیونی دایناسورها پایان داده بود برخوردی هم با سیاره مریخ یا بهرام هم داشته است. این برخورد با هر دوی این سیاره‌ها موجب شباهت‌هایی بین آن‌ها شده است. برخورد خراشان و به صورت مماس بوده است و حیات را به یک طوری در زمین دگرگون کرده که یک سری از عناصر را با خودش از سطح زمین به سیاره بهرام یا مریخ برده است.

– نظریه دیگری هم وجود دارد که می گوید حیات ممکن است از خارج از منظومه شمسی توسط یک دنباله دار وارد زمین شده باشد و در زمین شرایط را مهیا دیده و رشد و نمو پیدا کرده است. و بعد از اینکه در زمین این حیات رشد و نمو پیدا کرده و حتی به مرحله پیشرفته ای رسیده بوده برخورد یک شهاب سنگ با زمین باعث شده باشد که قطعاتی از زمین جدا بشود و در فضا پرتاب و پراکنده شده باشد. ممکن است که این قطعات زمین به سایر سیارات منظومه شمسی منجمله مریخ (که نزدیک‌ترین همسایه ماست) و حتی تا قمر اروپا و مشتری هم رسیده باشد

– ماه و مریخ دارای منابع بسیار زیادی هستند که می توانند اقتصاد بشر را در آینده دگرگون بکنند و اگر چین یا هند ماه نورد و مریخ نورد می‌فرستند به این دلیل است که به دنبال منابع جدید هستند.

– نظریه‌ هولوگرام یعنی از یک بعد پایین به بعد بالاتر رفتن و یا بالعکس. تصویری را از یک تصویر دوبعدی دیدن و یک تجسم سه بعدی ارائه دادن یا بالعکس.

این قضیه چند سال پیش توسط فیزیکدان آرژانتینی خوآن ماندسینا Juan Maldacena به عنوان فرضیه فیزیکی مطرح شد و بعد از آن یکی از پدران نظریه ریسمان‌ها به نام Edward (Ed) Witten مقاله مفصلی نوشت و به لحاظ سازمان درونی و ریاضیاتی که داشت این فرضیه را تأیید کرد. گروهی از ژاپنی‌ها هم موفق شدند که نشان بدهند که عالم ما یک عالم هولوگرام است و در واقع ما در غشای عالمی با بعد بیشتری می‌توانیم قرار گرفته باشیم و عالم قابل روئیت ما با ابعاد بیشتر در غشای عالم بزرگ‌تر قرار گرفته است

– آیا سیارات از نظر زمانی با هم شکل می‌گیرند؟ مکانیسم شکل گیری شان به چه ترتیب است؟ سیارات همزمان با خورشید شکل گرفته اند. وقتی که خورشید از یک ابر هیدروژنی بزرگ اولیه که مقدار زیادی هم غبار و گاز در آن وجود داشته اند شکل می‌گرفته یک هسته متراکم اولیه درست شده و بعد بقیه آن مواد رمبش کرده اند و فرو ریخته اند به روی آن پیش ستاره اولیه که خورشید را می‌خواسته ایجاد بکند. این مواد برای اینکه راهشان را بتوانند به سمت خورشید پیدا کنند به صورت یک دیسک یا قرص به دور آن پیش ستاره گردش می‌کنند تا بتوانند انرژی زیادی و تکانه زاویه ای را که دارند از دست بدهند و شرایط برایشان فراهم بشود تا بتوانند سقوط بکنند به روی هسته اولیه که دارد خورشید را به وجود می آورد.

– آن دیسک یا قرصی که به وجود آمده مواد از طریق آن به سمت ستاره هدایت و جمع شده اند تا ستاره رشد بکند و به حدی برسد که فرایندهای هسته ای بتواند در مرکز ستاره اتفاق بیافتد که در آن لحظه ما می‌گوییم ستاره متولد شد. باقیمانده آن دیسک هم منظومه سیاره‌ای یا سیارات را به وجود می‌آورد. مقدار زیادی از آن گاز یا دیسک برمی‌گردد به فضای میان ستاره‌ای. ولی ستاره‌ای مانند خورشید یا حتی چندین برابر جرم خورشید ستاره‌هایی هستند که دیسکی که در دورشان به وجود آمده را بعد از اینکه حتی به شکل ستاره متولد شده‌اند و فرایندهای هسته‌ای داخلشان ایجاد شد و تابش‌های پر انرژیشان را به دور و اطراف شروع کردند می‌توانند این منظومه سیاره‌ای را در اطرافشان حفظ و نگهداری کنند

– شکل‌هایی که ما از صورت‌های فلکی می‌بینیم شکل‌های واقعی نیستند هرکدام از این نقاطی که این اشکال را به وجود آورده‌اند در فاصله های بسیار متفاوتی از هم نسبت به زمین قرار گرفته اند. درواقع این‌ها تصاویر ظاهری هستند و ما آن‌ها را از زمین به آن شکل می‌بینیم ولی اگر جایمان را در فضا عوض کنیم تصاویر دیگری را می‌بینیم. هیچ رابطه علمی و منطقی بین این شکل‌ها وجود ندارند

– ماه‌های گاو، جوزا … نام‌هایی هستند که 600 یا 700 سال پیش تعریف شده اند. باید بدانیم که زمین علاوه بر حرکتی که به دور خورشید و خودش دارد یک حرکت دیگر و مهمی هم دارد و با این حرکتی که زمین دارد مچ افرادی را که طالع بینی می‌کنند را می‌شود به راحتی گرفت. محور زمین که زاویه 23 درجه با خط قائم می‌سازد (می‌دانیم که زمین مقداری کج و خمیده است) و فصول هم به خاطر کج بودن محور زمین است که ایجاد می‌شوند. این محور جهتش همیشه ثابت نیست؛ یعنی، اکنون در زمستان این محور طوری است که نیمکره شمالی زمین از خورشید دور است و نیمکره جنوبی به خورشید نزدیک‌تر است و در تابستان برعکس می‌شود.

– این محور مخروط و به صورت فرفره دوران دارد و سرعتش خیلی کند است و دوران آن 26 هزار سال طول می‌کشد تا یک دور این محور زاویه‌اش عوض بشود و دوباره برگردد به وضعیتی که اکنون هست. همین باعث می‌شود که ستاره قطبی محلش عوض بشود. یعنی 26هزار سال پیش جای دیگری بوده است. اکنون محور زمین به سمت ستاره قطبی است ولی چند هزار سال بعد به سمت ستاره دیگری خواهد رفت. بنابراین شکل و جای صورت‌های فلکی و زمانی که فصول اتفاق می‌افتند جابجا خواهند شد.

– وقتی بهار می‌آید خورشید به جای اینکه وارد صورت فلکی حمل بشود (یا جایی که حدود 600 سال پیش وقتی فصول و صورت‌های فلکی تعریف می‌شدند اتفاق می‌افتاد) خورشید دوهفته عقب‌تر است و در صورت فلکی دو ماهی یا هوت (صورت فلکی اسفند ماه) قرار دارد

– سیاره زمین ما از یک جو ضخیمی پوشیده شده است که ما را از اشعه‌های خطرناکی که از بیرون می‌آید محافظت می‌کند. ما برای دریافت پرتوهای دیگری که حتی از سیارات منظومه شمسی می‌آیند (نه پرتو ستاره‌هایی که چند صد یا چند هزار سال نوری از ما فاصله دارند) مجبوریم که از جو زمین خارج بشویم و از تلکسوپ‌های بزرگی مانند هابر استفاده کنیم تا بتوانیم آن پرتوها را دریافت و آشکارشان کنیم. با این وصف چطور این پرتوهای کم انرژی با وجود جو ضخیمی که ما داریم ممکن است که به زمین برسند و اگر بتوانند از جو عبور کنند و به زمین برسند در سرنوشت ما تأثیر گذار باشند؟ پرتو تابش‌های الکترومغناطیسی وسایلی که استفاده می‌کنیم میلیون‌ها بار بیشتر است از پرتوهای سیارات دیگر

– مداری که زمین به دور خورشید می‌گردد مدار دایره‌ای کامل نیست بلکه بیضوی است. این مدار در زمستان در نیمکره شمالی زمین در نقطه حضیض (به خورشید نزدیک‌تر) هست و در تابستان در نیمکره شمالی زمین در نقطه (از خورشید دورتر) اوجش است

– اسیدهای آمینه یا مولکولهایی که می‌توانند حیات را به وجود بیاورند در ستاره‌های دنباله دار Comets وجود دارند. حتی در قمر تیتان که قمر زحل هست این عناصر دیده شده اند. برای این است که احتمال می‌رود که غیر از کره زمین امکان یا احتمال حیات وجود داشته باشدs

– اثر میدان مغناطیسی زمین را می‌توانیم بر روی سنگ‌ها، جریان‌های آبرفتی، درخت‌ها و خیلی چیزهای دیگری که روی زمین است را ببینیم. علت جابجایی میدان مغناطیسی به این دلیل است که با اینکه زمین پوسته جامدی دارد ولی داخل زمین هنوز جامد نیست بلکه مذاب است و برای همین است که ما گدازه‌هایی را می‌بینیم که گاهی از آتشفشان‌ها بیرون می‌زنند. خیلی از این گدازه‌ها دارای محیط یونیزه هستند و الکترون‌ها و پروتون‌ها از هم جدا شده اند و وقتی که این‌ گدازه‌ها حرکت می‌کنند مانند جریان‌های الکتریکی هستند که داخل زمین حرکت می‌کنند. همانطور که هر جریان الکتریکی میدان مغناطیسی ایجاد می‌کند جریان گدازه‌ها هم میدان مغناطیسی ایجاد می‌کنند. جابجا شدن مسیر این گدازه‌ها می‌تواند میدان مغناطیسی را جابجا بکند.

– البته این‌ها نظریه‌ها و توضیحاتی هستند تا بتوان آن را توجیح کرد ولی به طور دقیق منشا میدان مغناطیسی زمین شناخته شده نیست تا بشود براساس آن جابجایی را هم توضیح داد. البته این جابجایی در یک فرایند طولانی صدهزار ساله شکل می‌گیرد

– خورشید اکنون در میان سالگی خودش است در واقع زمین و خورشید با هم به جود آمده اند و سنشان تقریبأ یکی است و فعلأ سنشان حدود 5 میلیارد سال است. وقتی خورشید به وجود آمد عالم حدود 8 یا 9 میلیارد سال ازعمرش می‌گذشت. تعدادی ستاره قبل‌تر از خورشید به وجود آمده بودند؛ تحول پیدا کرده بودند و حتی نابود هم شده بودند. بازمانده‌های همان ستاره‌ها دوباره در شکل گیری زمین و خورشید استفاده و بازیافت شده اند. خورشید 5 میلیارد سال دیگر به زندگی اش ادامه خواهد داد و وقتی به 10 میلیارد سالگی رسید آن موقع به صورت یک غول سرخ بزرگ می‌شود و بعد یک سحابی سیاره‌ای زیبا درست خواهد کرد و در نهایت به صورت یک کوتوله سفید نابود و از بین خواهد رفت

دریافت فایل صوتی

دریافت فایل صوتی

One comment

  1. بادرود برنامه هایتان عالیه بویژه در ایران که دسترسی به ابزار ارتباط جمعی مث تلگرام در یکی دوسال اخیر وحشتناک توسعه یافته و عالیه. دکتر نیری برخلاف بسیاری از دانشمندان خارج از کشور در بیان مطالب به زبان فارسی به خوبی مسلط هستند که جاذبه خوبی در ایران خواهد داشت. بسیار عالیه و برنامه رو با جدیت ادامه بدید چون دوستاران علم در ایران به یک رسانه مکمل که جاش در ایران خالیه نیاز دارند. واقعیت اینکه دکترنیری ارتباط خوبی با دانشمندان خارج از کشور هم داره که عالیه .
    من شما رو روی تلگرام اندرویدی روی موبال فون پیدا کردم و دنبال می کنم شما رو . با وجود این ابزار ها اصلن حس می کنم هیچ فاصله ای از ایران باشما نداریم. دمتون گرم و ادامه بدین و ارتباطتون رو با داخل بیشتر کنید .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top